ROWERY W WOJSKU II RZECZPOSPOLITEJ

Rower w doktrynie wojska II Rzeczpospolitej był pojazdem szybkiego transportu żołnierzy i sprzętu, wykorzystywanym już od lat dwudziestych. Pomiędzy 1931 a 1935 rokiem powstawały projekty wprowadzenia regularnych oddziałów kolarzy oraz taktycznego użycia kolarzy w pułkach kawalerii. Od 1937 roku większość pułków kawalerii posiadała etatowe plutony kolarzy, powiększone w sierpniu 1939 roku o drużynę z ciężkim karabinem maszynowym (przewożonym w specjalnych uchwytach na rowerze). Ogólnie rzecz biorąc do wybuchu wojny, stałe pododdziały kolarzy występowały zazwyczaj  w pułkach kawalerii głownie w sile plutonu (około 50 rowerów + 2 ciężkie karabiny maszynowe, 1 ręczny karabin maszynowy oraz dwa konie – dla dowódcy plutonu i jego luzaka). Natomiast w Wielkopolskiej i Pomorskiej Brygadzie Kawalerii, zmobilizowano szwadrony kolarzy (około 190 –200 rowerów, 1 motocykl, 15 – 18 koni taborowych, wozy taborowe, wóz bagażowy, amunicyjny, kuchnia polowa itp.). W odróżnieniu od kawalerii w strukturach dywizji piechoty, kompania kolarzy (w sile osobowej szwadronu) występowała wyłącznie na stopie wojennej.

W pułkach piechoty przed wybuchem wojny, istniejące plutony kolarzy wchodziły zazwyczaj w skład kompanii zwiadowczych. Pod względem gospodarczym kompania/szwadron kolarzy była samodzielnym oddziałem. Po zużycie zapasów mobilizacyjnych sama zaopatrywała się w żywność (paliwo lub paszę dla koni pociągowych). Pododdziały kolarzy wchodziły również w skład Warszawskiej Brygady Pancerno – Motorowej, oddziałów Obrony Narodowej czy też Korpusu Ochrony Pogranicza. Podstawowym rowerem dla potrzeb armii był zatwierdzony przez Biuro Badań Technicznych Broni Pancernej rower typu (XX) wojskowego wz.35 – „niezwykle mocnej budowy, dostosowany do wszelkich warunków terenowych”.

Drugim typem wykorzystywany w armii był bez wątpienia typ XXI przeznaczony dla organizacji Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Różnił się od roweru wojskowego niektórymi niklowanymi częściami oraz brakiem fabrycznego wyposażenia w uchwyt na karabin. Kompletny uchwyt (cześć przednia i tylną) można było dokupić za 8.80 ówczesnych złotych. Obydwa te typy produkowano oczywiści w Fabryce Broni w Radomiu. Inne wytwórnie rowerów istniejące w przedwojennej Polsce nie produkowały rowerów ściśle wojskowych.

Podczas wojny obronnej we wrześniu 1939 roku duża cześć rowerów pochodziła z rekwizycji wojennej. Rowery te wyposażane był w miarę możliwości w bagażniki oraz uchwyty na broń. Cykliści to zapomniana część historii Wojska Polskiego, żołnierze z kompanii, szwadronów i plutonów kolarzy walczyli we wszystkich bitwach pamiętnego Września 1939 roku.

Podobnie jak w Wojsku Polskim, duże formacje kolarzu istniały we wszystkich armiach świata, do Japonii, poprzez Związek Sowiecki, Francję, Anglię, Włochy na Niemcach skończywszy. Rower jaki „mało wymagający pojazd” był wykorzystywany przez cały okres II Wojny Światowej i do dzisiaj znajduje wojskowe zastosowanie (np. skryte, ciche i szybkie przemieszczanie się).