III Okręg Policji Państwowej – Komenda Powiatowa

Policji Państwowej w Radomiu

W dniu 24 lipca 1919 roku Sejm Ustawodawczy uchwalił ustawę o Policji Państwowej. Pełne wykonanie tej ustawy trwało do 1925 roku, tj. ostatecznego utworzenia komend wojewódzkich które odpowiadały administracyjnemu  podziałowi państwa. Policja Państwowa z zakresie uzbrojenia, umundurowania i organizacji wewnętrznej była zorganizowana na wzór wojskowy.

Województwo Kieleckie stanowiło swoim obszarem III Okręg Policji Państwowej, który dzielił się na komendy powiatowe, komisariaty i posterunki. W 1939 roku pracowało tam 2295 osób. Komenda Powiatowa Policji Państwowej w Radomiu była jedna z 17 komend powiatowych. Swoja siedzibę miała w gmachu ówczesnego starostwa przy ul. Żeromskiego Nr 53 (potem – także siedziba starostwa, budynek Urzędu Wojewódzkiego w Radomiu, a obecnie siedziba niektórych wydziałów Urzędu Miejskiego, Sądu Gospodarczego, Instytutu Pamięci Narodowej i zamiejscowych wydziałów Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego).

Do zadań komendy należały głównie sprawy administracyjne, gospodarcze a także nadzór nad szkoleniem policjantów z terenu powiatu radomskiego. W związku z tym iż zakres zadań obejmował praktycznie tylko czynności dowódczo-sztabowe, służyło w niej tylko 19 policjantów (stan na 1923 rok). W skład Komedy Powiatowej w Radomiu wchodziły komisariaty: miejski i kolejowy. Komisariat miejski wykonywał zadania związane z zapewnieniem porządku, spokoju publicznego oraz bezpieczeństwa osób i mienia. Komisariat kolejowy wykonywał podobne czynności lecz ograniczone do terenu kolejowego, ochronę mienia kolei żelaznych, ochronę konwojów rządowych, mienia kolejowego jak również „udzielania pomocy organom kolejowym przy nieporozumieniach z publicznością (podróżnymi)”. Typową jednostką wykonawczą policji był posterunek. Do jego głównych zadań należało: utrzymanie porządku i bezpieczeństwa obywateli na podległym terenie, prowadzenie dochodzeń w drobnych sprawach kryminalnych (kradzieże, zabór mienia, bójki itp.). Policjanci z posterunków wypełniali także polecenia władz sądowych i samorządowych. Na terenie powiatu radomskiego ustanowionych było 16 posterunków. Stan obsady tych jednostek wahał się od ośmiu do trzech funkcjonariuszy. Na czele posterunku stał zazwyczaj komendant w stopniu przodownika lub starszego przodownika.

Wyposażenie w środki transportowe było dość skromne. Pod koniec lat trzydziestych Komenda Powiatowa posiadała na stanie jeden samochód osobowy i jeden pół ciężarowy, a także jeden motocykl. O wiele lepiej przedstawiały się łączność, ponieważ na 16 posterunków tylko jeden nie posiadał telefonu. Zupełnie dobrze wyglądała sprawa uzbrojenia funkcjonariuszy. Dysponowali oni 176 karabinami z bagnetami, 4 bez bagnetów, 211 rewolwerami oraz dwoma sztukami ręcznych karabinów maszynowych. Dochodziło do tego 130 sztuk hełmów stalowych oraz 170 pałek gumowych jak również broń chemiczna w postaci granatów gazowych w liczbie 132 sztuk i dwóch specjalnych karabinków do ich wystrzeliwania. Magazyn policyjny miał na swoim składzie 45 masek przeciw gazowych i  specjalne wyposażenie w postaci czterech tarcz i pancerzy ochronnych, zabezpieczający do strzałów z broni palnej.

W strukturach Policji Państwowej oprócz służby mundurowej funkcjonował pion śledczy, zajmujący się zapobieganiem i wykrywaniem przestępstw. Oddzielnym pionem była defensywa policyjna, wykonująca zadania  związane z rozpracowaniem życia społeczno-politycznego kraju, a przede wszystkim zwalczania „organizacji wywrotowych”. Stan osobowy funkcjonariuszy w powiecie radomskim był zmienny. W 1923 roku służyło 223 policjantów, w 1932 – 216, w 1939 roku – 209. Dzielili się oni na dwie grupy oficerów i szeregowych. Oficerzy: aspirant(podporucznik), podkomisarz(porucznik), komisarz(kapitan), nadkomisarz(major), podinspektor(podpułkownik), inspektor(pułkownik), nadinspektor(generał brygady,), generalny inspektor (generał dywizji)). Szeregowi: posterunkowy(starszy szeregowy, kapral), starszy posterunkowy(plutonowy), przodownik(sierżant) i starszy przodownik(starszy sierżant) oraz kandydaci do służby i praktykanci w stopniu policjanta(głównie w stopniu szeregowego).